Hoe herken je nep nieuws? Tips om zelf te bekijken:

Nep nieuws is gevaarlijk. Het ondermijnt mensen de toegang tot informatie waarop zij een gefundeerde, onderbouwde mening kunnen vormen die niet is gemanipuleerd. Maar hoe herken je een nep bericht dat lijkt te kloppen, netjes is geschreven, en vanuit een onafhankelijke nieuwsbron lijkt te komen?

Foto: Sjoerd van Heck

VP actueel plaatste onlangs een rectificatie omdat we gebruik maakten van een onduidelijke bron. Hoe snel een foutief nieuwsbericht de wereld in geslingerd kan worden werd daarmee ook voor onze eigen redactie inzichtelijk en meteen een wijze les. Fact checken, het controleren op feiten, hoor en wederhoor, bronvermelding, het hoort allemaal bij het schrijven van een gezond media bericht. Sinds er veel nep nieuws in de omloop is wordt het voor de lezer steeds lastiger om echt van nep te onderscheiden. Tegenwoordig is het zelfs mogelijk via ‘deep fake’ software filmpjes te maken die niet echt zijn maar er wel zo uitzien.

Stel jezelf deze vragen om nep nieuws beter te herkennen :

1. Wie is de afzender van het bericht?
Bestaat deze persoon echt? Kijk bij websites altijd in de disclaimer of bij ‘over ons’. Zijn er gegevens van de redactie bekend? Is de nieuwsbron aangesloten bij een vereniging of zijn er duidelijke belanghebbenden.

2. Welke intentie heeft die afzender?
Waarom heeft diegene het artikel geschreven? Voor wie is het geschreven? Welke (politieke, financiële of andere) belangen heeft de afzender? Of is het bedoeld als satire? Is het een artikel op basis van onderzoek met duidelijke bronvermeldingen of een column waarin een mening centraal staat.

3. Welke techniek is gebruikt?
Hoe wordt er ingespeeld op emotie? Worden er zaken weggelaten, uitsluitend in algemene termen gesproken? Wordt er een autoriteit aangeroepen? Zijn gebruikte quotes terug te vinden? Welk camerastandpunt wordt gebruikt bij een foto of film? Welke beelden worden getoond met welke muziek erbij? Worden er veel hoofdletters en uitroeptekens gebruikt in een krantenkop? Verkondigd de titel van een bericht een duidelijke richting of mening?

4. Kun je ’t verifiëren?
Is het alleen in circulatie op sociale media, of zie je het ook terug in de meer landelijke media? Gaat het om een onderzoek? Controleer dan hoe het is onderzocht, waar het is onderzocht, door wie en in wiens opdracht het onderzocht en ook de datum en gegevens van onderzoeken die verouderd kunnen zijn. Als ze weinig mensen spreken, is de kans klein dat die meningen voor heel Nederland gelden.

5. Welke bron is gebruikt?
Nep berichten maken vaak gebruik van fictieve bronnen, dus kijk verder dan alleen een bronvermelding. Worden tekst en foto op dezelfde manier gebruikt als in de originele bron? Of is het bericht uit context gehaald? Is er geen link naar de bron? Gebruik dan een zoekmachine om het op te zoeken. Bij voorkeur in een anoniem venster, om je filters te omzeilen en een breder scala aan resultaten te krijgen.

6. Is het de hele waarheid en niets dan de waarheid?
Nep nieuws kan wel degelijk waarheden bevatten. Hoe meer waarheid er in een bericht zit, hoe overtuigender het lijkt. Controleer of een bericht de hele waarheid en niets dan de waarheid bevat.

7. Of een interpretatie van andermans waarheid?
Zelfs feiten kunnen op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. Daarmee zijn ze nog niet fake. Meningen die gepresenteerd worden als feiten zijn dat mogelijk wel.

8. Check ook foto’s en video’s
Bij nep nieuws wordt vaak gebruik gemaakt van een willekeurige afbeelding die min of meer het nieuws representeert. Ook kunnen beeld en geluid worden gemanipuleerd waardoor de werkelijkheid wordt verdraaid.